I. အရည်အချင်းပြည့်မီသော သောက်သုံးရေအတွက် နိုင်ငံတကာစံနှုန်းများ
သောက်သုံးရေဘေးကင်းရေးသည် လူသားကျန်းမာရေး၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းတွင် အရည်အချင်းပြည့်မီသော သောက်သုံးရေစံနှုန်းများအပေါ် တင်းကျပ်ပြီး အသေးစိတ်စည်းမျဉ်းများရှိသည်။ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအနေဖြင့် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) သည် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်သြဇာညောင်းသော သောက်သုံးရေစံနှုန်းများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဘေးကင်းသောသောက်သုံးရေကို အသက် ၇၀ နှစ်အပေါ်အခြေခံ၍ တစ်သက်တာလုံး တစ်နေ့လျှင် ၂ လီတာနှုန်းဖြင့် သောက်သုံးပါက ကျန်းမာရေးကို သိသာထင်ရှားသော ထိခိုက်မှုမဖြစ်စေသောရေအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်သည် နေ့စဉ်ကိုယ်ရေးကိုယ်တာသန့်ရှင်းရေးအတွက် အသုံးပြုသောရေကိုလည်း အကျုံးဝင်ပါသည်။
သီးခြားညွှန်းကိန်းများအရ၊ သောက်သုံးရေတွင် ရောဂါဖြစ်စေသော အဏုဇီဝများ မပါဝင်ရဟု WHO က သတ်မှတ်ထားပြီး ၎င်းသည် ရေမှတစ်ဆင့် ကူးစက်သော ရောဂါများ ဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် ပျံ့နှံ့ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် အဓိကသော့ချက်ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင်၊ ရေရှိ ဓာတုဗေဒနှင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်းများ၏ အဆင့်များကို လူ့ကျန်းမာရေးကို အန္တရာယ်မဖြစ်စေသော အတိုင်းအတာအတွင်း ထိန်းချုပ်ထားရမည်။ အာရုံခံဝိသေသလက္ခဏာများသည်လည်း အရေးကြီးသော ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့်အချက်များဖြစ်သည်- ရေသည် ကောင်းမွန်သောအသွင်အပြင်၊ အရောင်၊ အနံ့နှင့် အရသာရှိရမည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် ရေအရည်အသွေးကို လက်ခံနိုင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် လူများအတွက် အဓိကတိုက်ရိုက်ညွှန်းကိန်းများဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင်၊ သောက်သုံးရေကို ရောဂါဖြစ်စေသော အဏုဇီဝများကို သေစေရန် သို့မဟုတ် ရပ်တန့်စေရန် ပိုးသတ်ရမည်။ အသုံးများသော ပိုးသတ်နည်းလမ်းများတွင် ကလိုရင်းဓာတ်၊ ကလိုရာမင်းဓာတ်၊ အိုဇုန်းဓာတ်နှင့် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် ပိုးသတ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
နိုင်ငံနှင့် ဒေသအမျိုးမျိုးသည် WHO လမ်းညွှန်ချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ ၎င်းတို့၏ လက်တွေ့အခြေအနေများနှင့် ပေါင်းစပ်၍ ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်စံနှုန်းများကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်ရှိသောက်သုံးရေအရည်အသွေးစံနှုန်းများ (GB 5749-2022) သည် WHO စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီသော ရေအရည်အသွေးအတွက် အခြေခံကျန်းမာရေးလိုအပ်ချက်ငါးခုကို ပြဋ္ဌာန်းထားပြီး ပြည်တွင်းပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကျန်းမာရေးလိုအပ်ချက်များအရ အညွှန်းကိန်းအချို့ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသည်။ အမေရိကန်ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအေဂျင်စီ (EPA) တွင်လည်း ညစ်ညမ်းပစ္စည်းအမျိုးမျိုးအတွက် ရှင်းလင်းသောကန့်သတ်ချက်များပါရှိသော တင်းကျပ်သောသောက်သုံးရေစံနှုန်းများရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် per- နှင့် polyfluoroalkyl ပစ္စည်းများ (PFAS) ကဲ့သို့သော ပေါ်ထွက်လာသောညစ်ညမ်းပစ္စည်းများအပေါ် ကြီးကြပ်မှုကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေခဲ့သည်။ EU ၏စံနှုန်းများသည် ပို၍ပင်တင်းကျပ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် WHO နှင့် တရုတ်နိုင်ငံမှ သတ်မှတ်ထားသော 10 mg/L စံနှုန်းထက် ပိုမိုတင်းကျပ်သော နိုက်ထရိတ်ကန့်သတ်ချက်ကို 3 mg/L တွင် သတ်မှတ်ထားသည်။
II. သောက်သုံးရေဘေးကင်းလုံခြုံမှုရှိစေရန် စိန်ခေါ်မှုများ
(၁) ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရင်းအမြစ်များ မညီမျှစွာ ဖြန့်ဖြူးခြင်း
ကုလသမဂ္ဂ၏ အစီရင်ခံစာများအရ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ လူပေါင်း ၂.၁ ဘီလီယံခန့်သည် ဘေးကင်းသော သောက်သုံးရေကို မရရှိနိုင်သေးဘဲ ၎င်းတို့အနက် ၁၀၆ သန်းသည် သန့်စင်မထားသော မျက်နှာပြင်ရေကို တိုက်ရိုက်သောက်သုံးကြသည်။ ဖွံ့ဖြိုးမှုအနည်းဆုံးနိုင်ငံများတွင် လူများသည် အခြားနိုင်ငံများထက် အခြေခံသောက်သုံးရေနှင့် မိလ္လာစနစ်ဝန်ဆောင်မှုများကို မရရှိနိုင်ရန် အလားအလာ နှစ်ဆကျော် ပိုများသည်။ မြို့ပြ-ကျေးလက်ကွာဟချက်သည်လည်း ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး ကျေးလက်ဒေသများရှိ ရေပေးဝေမှုနှင့် မိလ္လာစနစ်အခြေအနေများသည် မြို့ကြီးများတွင်ရှိသော ရေပေးဝေမှုနှင့် မိလ္လာစနစ်အခြေအနေများထက် သိသိသာသာ နောက်ကျကျန်နေပါသည်။ ကျေးလက်ဒေသများတွင် ရေအရင်းအမြစ်များ မတည်ငြိမ်မှု၊ ရေပမာဏ မလုံလောက်မှု၊ ရေအရင်းအမြစ်ကာကွယ်မှု မလုံလောက်မှု၊ ရေပေးဝေရေး အဆောက်အအုံများ အားနည်းခြင်းနှင့် ရေပိုက်လိုင်းများ ပြင်းထန်စွာ အိုမင်းခြင်းနှင့် ယိုစိမ့်ခြင်းကဲ့သို့သော ပြဿနာများနှင့် မကြာခဏ ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိပြီး ၎င်းတို့အားလုံးသည် သောက်သုံးရေဘေးကင်းရေးကို သေချာစေရန် ခက်ခဲစေသည်။
(၂) ညစ်ညမ်းမှုပြဿနာများ တိုးပွားလာခြင်း
စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် ကြီးမားသော စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှုများ အလျင်အမြန် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခြင်းကြောင့် ရေညစ်ညမ်းမှုသည် ပိုမိုထင်ရှားသော ပြဿနာတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး ရေဆိုးများကို တရားမဝင် စွန့်ပစ်ခြင်းသည် ရေပြင်များထဲသို့ ဓာတုပစ္စည်းများစွာကို မိတ်ဆက်ပေးသည်။ ဤပစ္စည်းများသည် ရေတွင် ကြာရှည်စွာ တည်ရှိနေပြီး အများစုမှာ ဇီဝပျက်စီးခြင်းမရှိသည့်အပြင် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို တိုက်ရိုက်အဆိပ်သင့်စေနိုင်သည်။ ရေတိုအတွင်း ပါဝင်မှုမြင့်မားခြင်းသည် ပြင်းထန်သော အဆိပ်သင့်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး ရေရှည်အတွင်း ပါဝင်မှုနည်းပါးခြင်းသည် နာတာရှည်အဆိပ်သင့်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှုတွင် အသုံးပြုသော ဓာတုဓာတ်မြေဩဇာများနှင့် ပိုးသတ်ဆေးများသည် မိုးရေစီးဆင်းမှုမှတစ်ဆင့် ရေပြင်များထဲသို့ ဝင်ရောက်ကာ eutrophication နှင့် ဓာတုညစ်ညမ်းမှုကို ဖြစ်စေသည်။ ထို့အပြင် PFAS ကဲ့သို့သော "ထာဝရဓာတုပစ္စည်းများ" ကဲ့သို့သော ပေါ်ထွက်လာသော ညစ်ညမ်းပစ္စည်းအချို့သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပြိုကွဲရန်ခက်ခဲပြီး ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် စုပုံလာပြီး သောက်သုံးရေဘေးကင်းရေးအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုအသစ်များ ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။
(၃) ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုမှ အန္တရာယ်အသစ်များ
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် မိုးခေါင်ခြင်း၊ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းခြင်းနှင့် အပူလှိုင်းများကဲ့သို့သော အလွန်အမင်းရာသီဥတုဖြစ်ရပ်များ မကြာခဏဖြစ်ပွားလာပြီး သောက်သုံးရေဘေးကင်းရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုအသစ်များကို ယူဆောင်လာပါသည်။ မိုးခေါင်ခြင်းသည် ရေပမာဏကို လျော့ကျစေပြီး ရေအရင်းအမြစ်များကိုပင် ခန်းခြောက်စေပြီး ရေပေးဝေရေးဖိအားကို တိုးမြင့်စေပါသည်။ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းခြင်းသည် ရေကြီးမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး မျက်နှာပြင်ညစ်ညမ်းပစ္စည်းများကို ရေအရင်းအမြစ်များထဲသို့ ဆေးကြောခြင်းနှင့် ရေအရည်အသွေးကို ယိုယွင်းစေနိုင်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် ရေအရင်းအမြစ်များ၏ ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာဟန်ချက်ညီမှုကိုလည်း အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်ပြီး ရေညှိများ အလွန်အကျွံပွင့်ခြင်းကဲ့သို့သော ပြဿနာများဆီသို့ ဦးတည်စေပြီး သောက်သုံးရေဘေးကင်းရေးကို ပိုမိုထိခိုက်စေပါသည်။
III. သောက်သုံးရေဘေးကင်းရေးကို သေချာစေရာတွင် ရေအရည်အသွေး စောင့်ကြည့်ခြင်း၏ အခန်းကဏ္ဍ
ရေအရည်အသွေး စောင့်ကြည့်ခြင်းသည် ရေအရင်းအမြစ်များမှ ရေပိုက်ခေါင်းများအထိ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုလုံးကို လွှမ်းခြုံထားသည့် သောက်သုံးရေဘေးကင်းရေးကို သေချာစေရန် အဓိကချိတ်ဆက်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။
(၁) အရင်းအမြစ်ထိန်းချုပ်မှု
ရေအရင်းအမြစ်များတွင် ပုံမှန်ရေအရည်အသွေး စောင့်ကြည့်ခြင်းသည် ရေညစ်ညမ်းမှုရှိမရှိအပြင် ညစ်ညမ်းမှုအမျိုးအစားနှင့် ပမာဏကို အချိန်မီ သိရှိနိုင်ပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြစ်များ၊ ရေကန်များ၊ မြေအောက်ရေနှင့် အခြားအရင်းအမြစ်များ၏ ရေအရည်အသွေးကို စောင့်ကြည့်ခြင်းသည် ရောဂါဖြစ်စေသော အဏုဇီဝများ၊ ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်းများကဲ့သို့သော အညွှန်းကိန်းများတွင် ပြောင်းလဲမှုများကို ခြေရာခံရန် ကူညီပေးပါသည်။ ပုံမှန်မဟုတ်သော အညွှန်းကိန်းများကို တွေ့ရှိသည်နှင့် သောက်သုံးရေဘေးကင်းရေးကို သေချာစေရန် ညစ်ညမ်းမှုအရင်းအမြစ်များကို စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်းနှင့် အရင်းအမြစ်ရေကာကွယ်ရေးကို အားကောင်းစေခြင်းကဲ့သို့သော အစီအမံများကို ချက်ချင်းလုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။
(၂) လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးကြပ်မှု
သောက်သုံးရေသန့်စင်မှုပြုလုပ်စဉ် ရေအရည်အသွေးစောင့်ကြည့်ခြင်းသည် သန့်စင်မှုလုပ်ငန်းစဉ်များ၏ ထိရောက်မှုကိုသေချာစေသည်။ သန့်စင်မှုမပြုမီနှင့် သန့်စင်ပြီးနောက် ရေအရည်အသွေးကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြင့် ပိုးသတ်ခြင်းနှင့် စစ်ထုတ်ခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းစဉ်များသည် မျှော်မှန်းထားသည့်ရလဒ်များကို ရရှိခဲ့ခြင်းရှိမရှိကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ပြီး သန့်စင်စက်ရုံမှ ထွက်ခွာသောရေသည် စံချိန်စံညွှန်းများနှင့် ကိုက်ညီကြောင်းသေချာစေရန် သန့်စင်မှုဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကို အချိန်မီချိန်ညှိနိုင်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင်၊ ပိုက်လိုင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွင်း ရေအရည်အသွေးကို စောင့်ကြည့်ခြင်းသည် ပိုက်လိုင်းယိုစိမ့်မှုနှင့် ဒုတိယညစ်ညမ်းမှုကဲ့သို့သော ပြဿနာများကို အချိန်မီသိရှိနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ပိုက်လိုင်းများတွင် ကျန်ရှိနေသော ပိုးသတ်ဆေးပြောင်းလဲမှုများကို စောင့်ကြည့်ခြင်းသည် ပိုက်လိုင်းညစ်ညမ်းမှုရှိမရှိ ဆုံးဖြတ်ရန် ကူညီပေးနိုင်သောကြောင့် ပြုပြင်မှုများနှင့် သန့်စင်မှုများကို အချိန်မီလုပ်ဆောင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
(၃) ပိုက်လိုင်းအဆုံးအာမခံချက်
အသုံးပြုသူဘက်တွင်၊ရေအရည်အသွေး စောင့်ကြည့်ခြင်းနေထိုင်သူများအား ၎င်းတို့၏အိမ်များရှိ သောက်သုံးရေ၏ အရည်အသွေးကို နားလည်နိုင်စေပါသည်။ သယ်ဆောင်ရလွယ်ကူသော ရေအရည်အသွေးစစ်ဆေးသည့်ကိရိယာများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့် နေထိုင်သူများသည် သောက်သုံးရေ၏ အမှုန်အမွှား၊ pH တန်ဖိုးနှင့် ကျန်ရှိနေသော ပိုးသတ်ဆေးကဲ့သို့သော ညွှန်းကိန်းအချို့ကို ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် စမ်းသပ်နိုင်စေပါသည်။ ၎င်းသည် နေထိုင်သူများ၏ သောက်သုံးရေဘေးကင်းရေးအပေါ် ယုံကြည်မှုကို မြှင့်တင်ပေးရုံသာမက ပြဿနာများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး သက်ဆိုင်ရာဌာနများသို့ အချိန်မီ အစီရင်ခံနိုင်စေပြီး သောက်သုံးရေဘေးကင်းရေးအပေါ် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ကြီးကြပ်မှုဆိုင်ရာ အပြုသဘောဆောင်သော လေထုကို မြှင့်တင်ပေးပါသည်။
ထို့အပြင် ရေအရည်အသွေး စောင့်ကြည့်ရေးဒေတာသည် မူဝါဒချမှတ်ခြင်းနှင့် သိပ္ပံနည်းကျသုတေသနအတွက် အရေးကြီးသောအခြေခံကို ပံ့ပိုးပေးပါသည်။ စောင့်ကြည့်ရေးဒေတာအမြောက်အမြားကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းသည် သောက်သုံးရေဘေးကင်းရေး၏ အလုံးစုံအခြေအနေနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုလမ်းကြောင်းများကို နားလည်ရန် ကူညီပေးပြီး ပိုမိုသိပ္ပံနည်းကျပြီး ကျိုးကြောင်းဆီလျော်သော သောက်သုံးရေစံနှုန်းများနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုမူဝါဒများ ရေးဆွဲရာတွင် ပံ့ပိုးပေးပါသည်။ ၎င်းသည် သုတေသီများအား ရေညစ်ညမ်းမှုနှင့် သန့်စင်နည်းပညာများ၏ ပုံစံများကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်းလေ့လာရန် ကူညီပေးပြီး သောက်သုံးရေဘေးကင်းရေးအာမခံချက်အဆင့်ကို စဉ်ဆက်မပြတ်တိုးတက်စေရန် ကူညီပေးပါသည်။
ပို့စ်တင်ချိန်: ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၇ ရက်













